تاریخچه میدان های نفتی ایران/بزرگترین میدان نفتی ایران در کجا قرار دارد؟

میدان نفتی ایران 

میدان نفتی ایران 

میدان‌های نفتی ایران مشتمل بر مخازن، حوضه‌ها و میدان‌های نفتی واقع در قلمرو خاکی و آبی کشور ایران است. برخی از این میدان‌ها در حال حاضر فعال و تعدادی نیز غیرفعال و یا در حال توسعه می‌باشند. مالکیت کلیه میدان‌ها نفت و گاز ایران، در اختیار شرکت ملی نفت ایران است، که هم‌اکنون عملیات تولید از این میدان‌ها توسط چهار شرکت تابعه آن؛ بنام‌های: شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت نفت فلات قاره ایران، شرکت نفت مناطق مرکزی ایران و شرکت نفت و گاز اروندان انجام میگیرد.

بر اساس آمار رسمی منتشر شده وزارت نفت ایران مجموع ذخایر استحصال شدنی نفت خام و میعانات گازی ایران بیش از ۱۵۴٫۸ میلیارد بشکه برآورد می‌شود. که این میزان معادل ۱۰٪ درصد از مجموع کل ذخایر نفت خام موجود در جهان محسوب می‌شود. بنابر اظهارات کارشناسان شرکت ملی نفت ایران، مخازن نفتی ایران تا سال ۱۴۵۳ می‌توانند قابل بهره‌برداری باشند.

بزرگترین میدان‌های نفتی

بزرگترین میدان نفتی ایران میدان نفتی اهواز است. این میدان با ذخیره درجای ۶۵٫۵ میلیارد بشکه و ذخیره قابل برداشت ۳۷ میلیارد بشکه، به‌عنوان سومین میدان بزرگ نفتی جهان شناخته می‌شود. میدان نفتی گچساران با ذخیره درجای ۵۲٫۹ میلیارد بشکه و ذخیره نهایی ۲۳٫۷ میلیارد بشکه نفت خام، دومین میدان نفتی ایران به‌شمار می‌آید. سومین میدان نفتی کشور، میدان نفتی مارون است، که معادل ۴۶٫۷ میلیارد بشکه نفت خام، در مخازن آسماری، بنگستان و خامی آن جای دارد. میدان نفتی آزادگان با ذخیره درجای ۳۲ میلیارد بشکه، چهارمین میدان نفتی ایران و بزرگترین میدان مشترک کشور می‌باشد. این میدان در لایه اصلی خود یعنی سروک، با میدان مجنون عراق مشترک است. میدان نفتی آغاجاری با در اختیار داشتن ۳۰٫۲ میلیارد بشکه نفت خام درجا، پنجمین میدان نفتی ایران محسوب می‌شود. چهار میدان اهواز، مارون، آغاجاری و گچساران در مجموع بیش از ۲ میلیون بشکه از ظرفیت تولید روزانه نفت کشور را به خود اختصاص می‌دهند. ظرفیت تولید نفت خام میدان آزادگان نیز به‌طور میانگین معادل ۴۰ هزار بشکه در روز است.

بزرگترین میدان‌های نفتی ایران، بر پایه حجم ذخیره درجای نفت خام موجود در مخازن آنها، در فهرست زیر رتبه‌بندی شده‌اند.

رتبه نام میدان ذخیره درجا
(میلیارد بشکه)
ذخیره قابل برداشت
(میلیارد بشکه)
تولید روزانه
(هزار بشکه)
۱ میدان نفتی اهواز ۶۵٫۵ ۳۷ ۷۵۰٫۰۰۰
۲ میدان نفتی نام‌آوران | ۵۳.۳ اعلام نشده بهره‌برداری نشده ۳ میدان نفتی گچساران ۵۲٫۹ ۲۳٫۷ ۴۸۰٫۰۰۰
۴ میدان نفتی مارون ۴۶٫۷ ۲۱٫۹ ۵۲۰٫۰۰۰
۵ میدان نفتی آزادگان ۳۳٫۲ ۵٫۲ ۴۰٫۰۰۰
۶ میدان نفتی آغاجاری ۳۰٫۲ ۱۷٫۴ ۳۰۰٫۰۰۰
۷ میدان نفتی رگ‌سفید ۱۶٫۵ ۳٫۴۴ ۱۸۰٫۰۰۰
۸ میدان نفتی آب تیمور ۱۵٫۲ ۲٫۶ ۶۰٫۰۰۰
۹ میدان نفتی سروش ۱۴٫۲ ۱۰ ۴۶٫۰۰۰
۱۰ میدان نفتی کرنج ۱۱٫۲ ۵٫۷ ۲۳۷٫۰۰۰
۱۱ میدان نفتی بی‌بی‌حکیمه ۷٫۵۹ ۵٫۶۷ ۱۲۰٫۰۰۰

تعداد میدان‌ها

بر اساس آخرین اخبار نفت و گاز، در حال حاضر تعداد ۱۴۵ میدان هیدروکربنی و ۲۹۷ مخزن نفتی و گازی در ایران کشف شده است، که تعداد ۱۰۲ میدان نفتی و ۴۳ میدان گازی می‌باشند. از تعداد کل مخازن، ۲۰۵ مخزن نفتی و ۹۲ مخزن گاز طبیعی می‌باشند. از این میدان‌ها، تعداد ۷۸ میدان، فعال می‌باشند، که ۶۲ میدان در خشکی و ۱۶ میدان در دریا قرار دارند. شمار ۶۷ میدان نیز در حال حاضر غیرفعال می‌باشند. در حال حاضر سازند آسماری که متعلق به دوره الیگو میوسن است، بهترین تولیدکننده نفت ایران می‌باشد و سازند سروک نیز که شکل‌گیری آن، به کرتاسه میانی بازمی‌گردد، از نظر حجم ذخایر، دارای نفت قابل بازیافت مهمی می‌باشد. از این میزان ذخیره نفت ایران، ۱۰۶ میلیارد بشکه در خشکی و ۳۱٫۶ میلیارد بشکه در دریا واقع شده‌است.

موقعیت جغرافیایی میدان‌ها

بیشتر میدان‌ها کشف شده (۱۴۰ میدان) در حوضه زاگرس و خلیج فارس (جنوب غربی ایران) می‌باشند. همچنین میدان‌هایی در حوضه شمال ایران مرکزی، خزر جنوبی و کپه‌داغ کشف شده و یا در حال اکتشاف می‌باشند.

دریای خزر علی‌رغم دارا بودن منابع نفت و گاز قابل توجه برای کشورهای ساحلی آن، هیچگاه در برنامه‌های وزارت نفت ایران، در خصوص استخراج نفت، جای نداشته‌است؛ که دلیل این امر را در وجود ذخایر عظیم نفت و گاز ناحیه جنوب ایران برمی‌شمارند، که همواره منبع قابل اتکایی در امر درآمدزایی برای ایران بوده‌است. ایران از سال ۱۳۴۶ فعالیت خود را برای اکتشاف نفت در دریای خزر آغاز کرد. سه چاه اکتشافی در سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶ در این دریا حفر شد، اما به‌دلیل آنچه اقتصادی‌نبودن پروژه نامیده شد، این عملیات نیمه‌تمام ماند. شرکت نفت خزر در سال‌های اخیر توانسته با پیشرفت کُند، در زمینه استخراج نفت از میدان‌ها این منطقه، سرانجام در سال ۱۳۹۱، نخستین چاه حفرشده‌اش را به نفت رسانده و نخستین گام را در جهت برداشت عملیاتی از میدان‌های این حوضه، بردارد.

مالکیت

شرکت ملی نفت ایران مالک اصلی کلیه میدان‌ها نفتی و گازی است، که در ایران مستقر می‌باشند. مدیریت بخش اعظم میدان‌ها پر بازده و بزرگ ایران برعهده شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب است، که این میدان‌ها در بخش‌های جنوبی و غربی کشور مستقر می‌باشند و کلیه آن‌ها در زمره میدان‌ها بخش خشکی به‌شمار می‌آیند. شرکت نفت فلات قاره ایران مدیریت کلیه میدان‌ها کشور که در آبهای خلیج فارس قرار گرفته‌اند را برعهده دارد. میدان‌های نفتی مستقر در بخش مرکزی کشور نیز به شرکت نفت مناطق مرکزی ایران واگذار شده است، که میدان‌های کوچک و متوسط کشور محسوب می‌شوند. مدیریت بخشی از میدان‌ها نیمه توسعه یافته و توسعه نیافته واقع در جنوب ایران که به میدان‌ها غرب کارون مشهور می‌باشند نیز در اختیار شرکت نفت و گاز اروندان قرار دارند. مدیریت میدان‌های نفتی و گازی مستقر در دریای خزر نیز برعهده شرکت نفت خزر می‌باشد، گرچه این میدان‌ها تاکنون به مرحله تولید نرسیده‌اند.